Endoskopi ve Kolonoskopi Nedir ?
Endoskopi sindirim sistemini incelemek için cerrahi olmadan ağızdan girilerek gerçekleştirilen bir işlemdir. Yemek borusu, mide, kalın bağırsak ve oniki parmak bağırsağındaki rahatsızlıkların teşhisinde bazen de tedavisinde kullanılan endoskopi, ucunda kamera ve ışık bulunan esnek bir tüpten oluşmaktadır. Bazı durumlarda, biyopsi yapmak için endoskopa özel aletler eklenebilir.
Gastroskopi yapılmasının nedeni nedir?
Teşhis amaçlı: Gastroskopi birçok semptomdan dolayı yapılabilir.
Anormal kanama
İnatçı karın ağrısı
Yutkunma zorluğu, yutma güçlüğü veya yemek borusunu tıkanması
Geçmeyen mide bulantısı
Uzun süre geçmeyen ishal ve kabızlık
Sebebi belirlenemeyen kilo kaybı
Mide ülseri
Enfeksiyonlar
Pankreatit
Safra kesesi taşları
Tümörler
Sindirim sistemindeki farklı rahatsızlıkların nedenlerini araştırmak için kullanılabilir.
Biyopsi: Bunun yanı sıra şüpheli durumlarda biyopsi yapmak için hastalara mide, yemek borusu ve oniki parmak bağırsağından biyopsi yapılmak üzere doku örneği alınabilir.
Endoskopi çeşitleri nelerdir?
Yemek borusu, mide ve oniki parmak bağırsağının incelendiği üst bölge endoskopinin haricinde araştırılan bölgeye göre farklı endoskopi çeşitleri bulunmaktadır.
Üst Gastrointestinal sistem endoskopisi (Gastroskopi):Endoskop ile ağız içinden yemek borusu yoluyla mideye geçilir. Yemek borusu, mide, oniki parmak bağırsağı incelenir.
Alt Gastrointestinal sistem endoskopisi (Kolonoskopi): Endoskop makatın içine yerleştirilir ve sindirim sisteminin kalın bağırsak gibi alt kısımları incelenir. Bazen, kolonun sadece alt kısmını (sigmoid kolon) incelemek için daha kısa bir tüp kullanılır. Bu işleme sigmoidoskopi denir.
Endoskopi hakkında bilinmesi gerekenler
Endoskopi riskli bir işlem midir?
Endoskopi cerrahi işlemlere göre oldukça güvenli bir yöntemdir. Her tıbbi işlem gibi endoskopinin de düşük olmakla birlikte riskleri bulunmaktadır.
Kanama: Teşhis, tedavi veya biyopsi için yapılan endoskopi sırasında kanama gerçekleşebilir.
Enfeksiyon: Endoskopilerin çoğu muayene ve biyopsiden oluşur ve enfeksiyon riski düşüktür. Endoskopinin bir parçası olarak ek işlemler yapıldığında enfeksiyon riski artabilir. Enfeksiyonların çoğu küçüktür ve antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Enfeksiyon riskiniz yüksekse doktorunuz işleminizden önce size koruyucu antibiyotikler verebilir.
Gastrointestinal sistemin yırtılması: Nadirde olsa yemek borusu veya üst sindirim sisteminde başka bir bölümündeki bir yırtık ve organlara zarar meydana gelebilir.
Sedasyon reaksiyonu: Üst endoskopiden önce, işlemin daha rahat gerçekleştirilmesi için hastanın rahatsızlık duymaması için sedasyon uygulanmaktadır. Çok nadir yaşanmakla birlikte uygulanan sedasyona göre reaksiyonlar mümkündür.
Göğüs ağrısı
Ateş
Endoskopi alanında sürekli ağrı
Nefes darlığı
Yutma zorluğu
Şiddetli ve inatçı karın ağrısı
Kusma
Evdeyken, Gastroskopi sonrası hafif rahatsız edici belirtiler yaşanabilir
Şişkinlik ve gaz
Kramp
Boğaz ağrısı
Bu belirti ve bulgular zamanla düzelir.
Endoskopi sonuçları ne zaman alınır?
İşlemden hemen sonra sonuçları öğrenebilirsiniz. Biyopsi için bir doku örneği aldıysa, test laboratuvarından sonuç almak için birkaç gün beklemek gerekebilir.
Kolonoskopi nedir?
Kolonoskopi, kalın bağırsak ve rektumun incelendiği endoskopik bir işlemdir. Kolonoskopi uygulaması sırasında gerekirse kalınbağırsaktaki polipler çıkartılabilir veya laboratuvarda incelenmek üzere doku örneği alınabilir. Makattan girilerek gerçekleştirilen kolonoskopi işlemi hem teşhis hem de tedavi amaçlı yapılabilmektedir. Bağırsak ucunda ışık ve kamera olan esnek bir tüple incelenir.
Kolonoskopi yapılmasını nedeni nedir?
Teşhis Amaçlı: Bağırsakta yaşanan sorunların teşhisi için kolonoskopi yapılabilir.
Geçmeyen karın ağrısı
Rektal kanama
Kronik kabızlık
Açıklanamayan kansızlık yani anemi veya demir eksikliği
Kronik ishal
Nedeni açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtilerde kolonoskopi yapılmalıdır.
Bağırsak kanseri taraması: Hiçbir şikayet olmasa bile kolon kanseri ve rektum kanserinin erken teşhisi için kolonoskopi yapılmalıdır. 50 yaşın üzerinde her 5 yılda bir kolonoskopi önerilir. Ailesinde kolon veya rektum kanseri geçmişi olan kişiler için kolonoskopi sıklığı değişebilir.
Polip kontrolü: Daha önce bağırsak polip sorunu yaşayan kişileri belirli aralıklarla kolonoskopi kontrolünden geçmesi gerekebilir. Bağırsak poliplerinin erken teşhis edilerek kolonoskopi sırasında çıkarılması bağırsak kanserinden korunmanın en önemli yollarından biridir.
Kolonoskopi riskleri nelerdir?
Kolonoskopi güvenli bir işlemdir. Ancak zaman zaman işlem sırasında veya sonrasında olumsuz durumlar oluşabilmektedir.
Kanama
İltihaplanma
Divertikül denilen kalın bağırsak duvarının dışa doğru fıtıklaşması
Şiddetli karın ağrısı,
İşlem sırasında kullanılan sakinleştiriciye olumsuz tepki
Kolon veya rektum duvarında yırtılma (perforasyon)
Kalp veya kan damarı hastalığı olan kişilerde sorunlara neden olabilir.
Kolonoskopi öncesi neler yapılmalıdır?
Kolonoskopi öncesi işlemi yapacak doktora;
Gebelik
Akciğer hastalıkları
Kalp hastalıkları
Diyabet
Kullanılan ilaçlar veya ilaç alerjisi ile ilgili bilgiler verilmelidir.
Kolonoskopinin başarılı olabilmesi için bağırsakların boş olması yani temizlenmesi gerekir. Bunun için farklı yöntemler uygulanabilmektedir. Bağırsakların gerekli şekilde temizlenmemiş olması; lezyon veya polip adı verilen yapıların kolonoskopi işlemi sırasında gözden kaçmasına, kolonoskopi işleminin uzamasına(uzayan kolonoskopi riskleri de beraberinde getirebilir), kolonoskopinin tekrarlanasına neden olabilir.
Kolonoskopiye hazırlık diyeti:Kolonoskopi işleminden önce bazı diyet ya da sıvı kısıtlamaları olabilir. Ancak bu tarz bir beslenme tarzının uygulanıp uygulanmayacağı hastaya göre değişebilmektedir. Doktor hastanın durumunu değerlendirten sonra kolonoskopi için beslenme tarzı gerekli olup olmadığına karar vermektedir.
Kolonoskopi diyetinin amacı posa bırakan yüksek lifli bitkisel besinlerden uzak durulmasına dayanır. Lifli gıdaların tüketilmesi çok fazla posa bırakacağı için kolon temizliğinde sorunlar yaşanabilir.
Kolonoskopi birkaç gün önce: Tam tahıllı gıdalar, kuruyemiş, tohum, kuru meyve, kabuklu veya çekirdekli meyveler, makarna, bezelye, kuru fasulye gibi gıdalardan uzak durulmalıdır. Düşük lifli beslenmeye özen gösterilmelidir. Kolonoskopiden bir gün öncesine kadar; yumurta, yoğurt, peynir, sakatat hariç kırmızı veya beyaz et, balık tüketilebilir.
Kolonoskopiden bir gün önce: Katı yiyecekler tüketilmemelidir. Bunun yerine su, çay, meyve suyu tüketilebilir. Kolonoskopiden bir gün önce bir veya iki kez yoğurt tüketilebilir. Kolonoskopi sırasında kanla karışabilecek kırmızı sıvılardan kaçınmak önemlidir. Kolonoskopiden önceki gece yarısından sonra hiçbir şey yiyip içilmemelidir.
Akşam saat 18.00’dan sonra doktorun tavsiye ettiği bağırsağın temizlenmesi için gerekli ilaçlar alınmalıdır.
Kolonoskopi günü: Katı ve sıvı hiçbir gıda tüketilmemelidir. Kolonoskopi sırasında sakinleştirici anestezi kullanılacağı için sigara ve tütün ürünlerinden uzak durulmalıdır.
Kolonoskopi hazırlık ilaçları:Kolonoskopi için bağırsakların temizlenmesini sağlayan farklı ilaçlar ve yöntemler bulunmaktadır. Kolonoskopiyi gerçekleştirecek doktor hastaya göre ilaç ve dozaj ayarlamasını gerçekleştirecektir.
Uygulanacak kolonoskopi beslenmesinin yanında bağırsakların temizlenmesi için; sodyum fosfat, müshil ilaçları, macrogol etken maddesi içeren ilaçlar, mannitol, polietilen glikol gibi birçok ilaç kullanılmaktadır. Bu ilaçların Kolonoskopiden 8 saat önce bitirilmiş olması gerekmektedir.
Bu ilaçların yanı sıra lavman ve bağırsak yıkama (irrigasyon yöntemi) gibi yöntemlerle de kolon temizlenebilmektedir.
Kolonoskopi nasıl yapılır?
Kolonoskopinin yapılacağı gün işlemden sonra rahat edebilmek için bol belli rahat kıyafetler giyilmesi önerilir.
Kolonoskopiye başlamadan önce hastaya sakinleşmesi için ilaç sedasyon ve ağrı kesici uygulanır.
İşlem sırasında hastanın arkasını açıkta bırakacak kolonoskopi pantolonu denilen bir kıyafet giyilmektedir
Gerekli görüldüğü durumlarda hastaya solunum, tansiyon ve kalp atış hızının takip edilmesi için vücuda elektrotlar takılabilir.
Hasta muayene masasına yan yatırılıp dizleri göğsüne doğru çekilerek kolonoskopi pozisyonu sağlanır.
Kolonoskopi pozisyonunun alınmasının ardından doktor makata kolonoskopu yerleştirir.
İşlemin daha rahat yapılabilmesi ve daha net bir görüntü elde etmek için doktor bağırsaklara bir miktar hava verebilir.
Herhangi bir anormal bölge not edilirse, kolonoskop üzerindeki özel bir aletle bir biyopsi yapılacaktır. Aynı şekilde, bir polip bulunursa, kolonoskopi üzerindeki özel bir tel halka ile polipler çıkarılabilir.
Kolonoskopi cihazının ucunda küçük bir video kamera içerir. Kamera görüntüleri harici bir monitöre gönderir, böylece doktor kolonunun içini daha rahat inceleyebilir.
Elde edilen görüntüler kaydedilip işlem bittiğinde, doktor kolonoskopu çıkarır.
Kolonoskopiden sonrası ;
Kolonoskopi sonrası hasta hastane ortamında yaklaşık 1 saat dinlendirilir. Hastalar Kolonoskopiden sonra aynı gün evlerine gönderilir.
Hasta sakinleştirici aldığı için refakat etmesi için yanında bir kişinin bulunması önemlidir.
Kolonoskopinin yapıldığı gün otomobil sürülmemesi, önemli kararlar alınmaması ve işe geri dönülmemesi gerekir.
Kolonoskopiden birkaç saat sonra bağırsaklardaki hava nedeniyle şişkinlik ve gaz sancısı yaşanabilir. Yürümek yaşanabilecek gaz sancılarına iyi gelebilir.
Ağır kaldırmak veya yorucu aktivitelerden uzak durulmalıdır.
Kolonoskopi sonrası dışkınızda az miktarda kan görülebilir. Genellikle kolonoskopi sonrası az miktarda kan görülmesi sorun yaratmamaktadır. Ancak kanamanın devam ettiği durumlarda doktorla görüşülmesi gerekir.
Günlük yaşam düşenine dönmek için 1 gün geçmesini beklemek gerekir.
Kolonoskopiden sonra normal beslenme düzenine geçilebilir. Ancak kolonoskopi sırasında biyopsi için doku alındıysa veya polip çıkartıldıysa doktor özel bir diyet önerebilir.
Kolonoskopiden sonra bol sıvı tüketilmesi önemlidir.
Kan sulandırıcı ilaç kullanan hastaların bir süre bu ilaçları kesmesi istenebilir. Yine de doktor önerisi olmadan kullanılan hiçbir ilaç bırakılmalıdır.
Kolonoskopiden sonraki belirtilere dikkat edin
Titreme veya ateş
Geçmeyen baş dönmesi ve mide bulantısı
Tuvalete çıkamamak
Dışkıda kan olması
Göğüs ağrısı veya kalp çarpıntısı
Birden fazla rektal kanama.
Şiddetli karın ağrısı veya şişkinlik yaşarsınız
Kusma gibi sorunlar yaşandığında doktorunuzla görüşmeniz gerekmektedir.
Özellikle şiddetli karın ağrısı, ateş, titreme, bulantı ve kusma belirtileri kolon delinmesinin belirtileri olabilmektedir.
